मुंबई : आशिया खंडातील सर्वात श्रीमंत आणि प्रतिष्ठेची समजली जाणारी मुंबई महानगरपालिका (BMC) अखेर उद्धव ठाकरेंच्या हातातून निसटली आहे. गेली २५ वर्षे मुंबईवर निर्विवाद वर्चस्व गाजवणाऱ्या ‘मातोश्री’ला आजच्या निकालाने जबरदस्त धक्का दिला आहे. भाजपने शिंदे गटाला सोबत घेत ‘मिशन मुंबई’ फत्ते केले असून, ११६+ जागा मिळवत स्पष्ट बहुमत सिद्ध केले आहे. या निकालाने केवळ मुंबईच नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या राजकारणात भाजपची ‘मुसंडी’ आणि ठाकरेंची ‘पिछेहाट’ अधोरेखित केली आहे.
२५ वर्षांचा गड ढासळला: भाजपची निर्णायक मुसंडी
१९९७ पासून मुंबई महानगरपालिकेवर शिवसेनेची (आताचा ठाकरे गट) एकहाती सत्ता होती. मात्र, शिवसेनेत पडलेली उभी फूट आणि त्यानंतर भाजपने आखलेली रणनीती यामुळे हे समीकरण पूर्णपणे बदलले आहे.
* शिंदे-भाजप युतीचा विजय: एकनाथ शिंदेंनी केलेल्या बंडानंतर मुंबईतील जमिनी स्तरावरील शिवसैनिक आणि शाखाप्रमुखांना आपल्याकडे वळवण्यात त्यांना यश आल्याचे या निकालातून स्पष्ट झाले आहे.
* ठाकरेंची घसरण: ७३ जागांवर समाधान मानावे लागल्याने उद्धव ठाकरेंसाठी ही अस्तित्वाची लढाई ठरली आहे. मराठी मतांमध्ये झालेली विभागणी आणि अमराठी मतांचे भाजपला झालेले ध्रुवीकरण याचा फटका ठाकरेंना बसला.
“सत्ता चोरली, आता मुंबईही लुटणार का?” – उद्धव ठाकरेंचा टोमणेबाजीतून हल्लाबोल
निकालानंतर प्रतिक्रिया देताना उद्धव ठाकरे यांचा तोच जुना आक्रमक आणि उपरोधिक बाणा दिसून आला. पराभव मान्य करतानाही त्यांनी भाजप आणि शिंदे गटावर आपल्या खास शैलीत ‘टोमणे’ मारत वाग्बाण सोडले.
“आज खोके आणि धोके जिंकले आहेत, पण मुंबईकरांचे मन जिंकता आले आहे का? २५ वर्षे आम्ही मुंबईकरांची सेवा केली, तेव्हा त्यांना आमचा ‘कारभार’ दिसला, आणि आज त्यांना ‘भ्रष्टाचार’ दिसतोय? हा काळाचा महिमा आहे.
ज्यांनी माझ्या वडिलांचा पक्ष चोरला, चिन्ह चोरले, त्यांनी आज पालिकेची चावीही चोरली. पण लक्षात ठेवा, मुंबईची ही तिजोरी लुटण्यासाठी ज्यांनी आज जल्लोष केलाय, त्यांना मुंबईकर ओळखून आहेत. आज आमचे ७३ वाघ निवडून आलेत, ते संख्येने कमी असतील, पण एकाही गद्दाराला मुंबई विकू देणार नाहीत. कमळ फुललंय असं वाटत असेल, पण त्याखालचा चिखल मात्र गद्दारीचा आहे.”
या निकालाचे पडसाद केवळ मुंबईपुरते मर्यादित राहणार नाहीत, तर ते राज्याच्या राजकारणाची दिशा ठरवतील:
* ठाकरेंची एकाकी लढत: महाविकास आघाडी असूनही काँग्रेसने २४ जागांपर्यंत मजल मारली, पण ठाकरेंना अपेक्षित मदत झाली नाही. यामुळे भविष्यात ठाकरे गटाला स्वबळावर अधिक लक्ष केंद्रित करावे लागेल.
शिंदेंचे वर्चस्व: ‘खरी शिवसेना कोणाची?’ या वादात मुंबईकरांनी काही अंशी शिंदेंच्या बाजूने कौल दिल्याचे ११६ च्या आकड्यावरून दिसते (यात भाजपचा मोठा वाटा असला तरी).
भाजपची स्वप्नपूर्ती
मुंबई महापालिकेवर आपला महापौर बसवण्याचे भाजपचे कित्येक वर्षांचे स्वप्न आज पूर्ण झाले आहे. देवेंद्र फडणवीस आणि आशिष शेलार यांच्या रणनीतीचा हा विजय मानला जात आहे.
आता मुंबईचा महापौर कोण होणार? आणि विरोधात बसून ७३ नगरसेवकांसह उद्धव ठाकरे नवीन सत्ताधाऱ्यांना कसे जेरीस आणणार, याकडे संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष लागले आहे.
‘मातोश्री’चा गड का ढासळला?
ठाकरेंच्या पराभवाची ५ प्रमुख कारणे
मुंबई महानगरपालिकेचा निकाल हा केवळ आकड्यांचा खेळ नसून, महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एका युगाचा अस्त आणि नव्या युगाचा उदय आहे. २५ वर्षांची अभेद्य सत्ता का गेली, याची ही प्रमुख ५ कारणे आहेत:
१. शिवसेनेत झालेली उभी फूट (The Shinde Factor)
हे सर्वात महत्त्वाचे कारण ठरले. एकनाथ शिंदे यांच्या बंडानंतर शिवसेनेचे केवळ आमदार-खासदारच फुटले नाहीत, तर मुंबईतील ‘वॉर्ड-लेव्हल’चे अनेक विभागप्रमुख आणि शाखाप्रमुखही शिंदे गटात सामील झाले.
ज्या शिवसैनिकांच्या जीवावर ठाकरे निवडून येत, तेच सैनिक शिंदे-भाजप युतीचा प्रचार करत होते. यामुळे हक्काची ‘मराठी मते’ विभागली गेली.
२. अँटी-इन्कमबन्सी (प्रस्थापितविरोधी लाट)
सलग २५ वर्षे सत्तेत राहिल्यामुळे मतदारांमध्ये एक नैसर्गिक नाराजी होती.
पावसाळ्यातील पाणी तुंबणे, खड्डे, कंत्राटदारांचे कथित घोटाळे (कोविड काळातील खिचडी घोटाळा, बॉडी बॅग घोटाळा यांसारखे भाजपचे आरोप) यामुळे सुशिक्षित आणि मध्यमवर्गीय मतदार ठाकरेंपासून दूर गेला आणि पर्यायाचा शोध घेऊ लागला.
३. भाजपचे ‘सोशल इंजिनिअरिंग’ आणि मायक्रो मॅनेजमेंट
भाजपने केवळ मराठी मतांवर अवलंबून न राहता ‘अमराठी + उत्तर भारतीय + गुजराती’ मतांचे प्रचंड ध्रुवीकरण केले.
आशिष शेलार आणि देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रत्येक वॉर्डनुसार वेगळी रणनीती आखली. जिथे मराठी मते निर्णायक आहेत, तिथे शिंदेंच्या शिवसेनेला बळ दिले आणि जिथे कॉस्मोपॉलिटन (मिश्र) लोकसंख्या आहे, तिथे भाजपने मुसंडी मारली.
४. काँग्रेसची कमकुवत साथ
उद्धव ठाकरेंनी महाविकास आघाडीचा प्रयोग केला, पण मुंबईत काँग्रेसची ताकद क्षीण झाली आहे. काँग्रेसला मिळालेल्या २४ जागा या त्यांच्या वैयक्तिक व्होटबँकेच्या आहेत.
काँग्रेसची मते शिवसेनेकडे (ठाकरे गट) वळवण्यात स्थानिक नेत्यांना अपयश आले. दुसरीकडे, भाजपने आपली मते शिंदे गटाकडे यशस्वीपणे ट्रान्सफर केली.
५. उद्धव ठाकरेंचा ‘कनेक्ट’ आणि तोफखान्याचा अभाव
बाळासाहेब ठाकरेंप्रमाणे थेट मतदारांच्या मनात भिडणारी भाषणे किंवा राज ठाकरेंसारखी आक्रमकता उद्धव ठाकरेंच्या प्रचारात कमी पडली. केवळ “गद्दार-गद्दार” या एकाच नरेटिव्हवर (Narrative) निवडणूक लढवणे महागात पडले. मतदारांना भावनिक आव्हानासोबतच ‘विकासाचा अजेंडा’ हवा होता, जो भाजपने मांडला.
महापौरपदाची शर्यत आणि नवीन समीकरणे
भाजप आणि शिंदे गटाला स्पष्ट बहुमत (११६+) मिळाल्याने आता महापौर कोणाचा होणार, याकडे सर्वांचे लक्ष आहे.
१. महापौर भाजपचा की शिंदेंचा?
भाजपचा दावा: आकड्यांमध्ये भाजप मोठा भाऊ असल्याने महापौर भाजपचाच होण्याची शक्यता दाट आहे.
शिंदेंची भूमिका: ‘मराठी अस्मिता’ जपण्यासाठी एकनाथ शिंदे पहिल्या अडीच वर्षांसाठी महापौरपद आपल्या गटाकडे मागू शकतात, जेणेकरून मुंबईवर शिवसेनेचा (शिंदे गट) भगवा कायम आहे, असा संदेश देता येईल.
२. विरोधी पक्षनेतेपदी कोण?
७३ जागांसह उद्धव ठाकरेंचा गट प्रबळ विरोधी पक्ष म्हणून सभागृहात असेल. आदित्य ठाकरे यांच्या जवळच्या विश्वासू आणि आक्रमक नगरसेवकाला विरोधी पक्षनेतेपद दिले जाईल, जेणेकरून प्रत्येक प्रस्तावात भाजपला घेरता येईल.
३. विधानसभेची रंगीत तालीम
हा निकाल आगामी विधानसभा निवडणुकीची नांदी आहे. मुंबईत पिछेहाट झाल्याने उद्धव ठाकरेंना ग्रामीण महाराष्ट्रात अधिक लक्ष केंद्रित करावे लागेल, अन्यथा पक्ष टिकवणे कठीण होईल.
हा निकाल उद्धव ठाकरेंसाठी आत्मचिंतनाचा आहे. “फक्त टोमणे मारून सत्ता चालवता येत नाही, तर जमिनीवर काम करावे लागते,” हा संदेश मतदारांनी दिला आहे. दुसरीकडे, “मुंबईवर ताबा मिळवला असला तरी मुंबईकरांच्या अपेक्षांचे ओझे पेलणे,” हे भाजप-शिंदे युतीसमोरचे खरे आव्हान असणार आहे.
बातमी बद्दल आपला अभिप्राय नोंदवा
बातमी शेअर करण्यासाठी येथे क्लिक करा
