महिला सुरक्षेसाठी मोठी बातमी: राज्यातील वाहनांमधील ‘पॅनिक बटन’ यंत्रणेची झाडाझडती घेण्याचे डॉ. नीलम गोऱ्हे यांचे निर्देश

बारामती : राज्यातील महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी सार्वजनिक आणि खासगी वाहनांमध्ये बसवण्यात आलेली ‘पॅनिक बटन प्रणाली’ (Panic Button System) कितपत कार्यक्षम आहे, याची आता राज्यभर तपासणी होणार आहे. अनेक ठिकाणी ही बटने शोभेची वस्तू बनल्याच्या किंवा निष्क्रिय असल्याच्या तक्रारींची गंभीर दखल घेत, विधानपरिषदेच्या उपसभापती डॉ. नीलम गोऱ्हे यांनी शुक्रवारी या यंत्रणेच्या ‘रिॲलिटी चेक’चे आदेश दिले आहेत.

नुकतीच विधानभवनात डॉ. नीलम गोऱ्हे यांच्या अध्यक्षतेखाली संबंधित विभागांची आढावा बैठक पार पडली. यावेळी त्यांनी स्पष्ट निर्देश दिले की, महिलांच्या सुरक्षिततेसाठी बस, कॅब आणि टॅक्सी आदी वाहनांत बसविण्यात आलेल्या पॅनिक बटन प्रणालीची राज्यभर परिणामकारकता तपासण्यात यावी. केवळ यंत्रणा बसवून चालणार नाही, तर त्यातील त्रुटी दूर करून तिची अंमलबजावणी अधिक प्रभावी करण्यावर भर द्यावा, असे त्यांनी सांगितले. प्रत्येक जिल्ह्यात या प्रणालीची नियमित तपासणी करण्यात यावी, अशा सूचनाही त्यांनी प्रशासनाला दिल्या आहेत.

शासनाच्या नियमानुसार सार्वजनिक वाहतूक करणाऱ्या वाहनांमध्ये व्हेईकल लोकेशन ट्रॅकिंग डिव्हाईस (VLTD) आणि पॅनिक बटन असणे बंधनकारक आहे. मात्र, सध्या राज्यात धावणाऱ्या अनेक खासगी टॅक्सी, ॲप-बेस्ड कॅब (Ola/Uber) आणि खासगी बसेसमधील आपत्कालीन बटणव्यवस्था अनेक ठिकाणी निष्क्रिय असल्याचे निदर्शनास आले आहे. संकटकाळी हे बटन दाबाले तरी त्यातून कोणताही प्रतिसाद मिळत नसल्याच्या तक्रारी प्रवाशांकडून येत होत्या.

काय आहे ‘पॅनिक बटन’ आणि ते कसे काम करते?

अनेक प्रवाशांना अजूनही या बटनाचा वापर कसा करायचा आणि त्यानंतर नेमके काय घडते, याची माहिती नसते. पॅनिक बटन हे एक आपत्कालीन सुरक्षा उपकरण असून, संकटाच्या वेळी त्वरित मदत मिळवण्यासाठी त्याची रचना केली आहे.

अशी असते कार्यप्रणाली (Working Mechanism):

सक्रिय करणे (Activation):

प्रवासादरम्यान महिलेला किंवा प्रवाशाला धोका वाटल्यास किंवा संकट ओढवल्यास, सीटजवळ किंवा डॅशबोर्डवर असलेले लाल रंगाचे ‘पॅनिक बटन’ दाबावे लागते. (मोबाईलमध्ये हे काम पॉवर बटन ३ वेळा दाबून किंवा ‘112 India’ ॲपद्वारे करता येते).

सिग्नल आणि ट्रॅकिंग (Live Tracking):

बटन दाबताच हे उपकरण सॅटेलाईट किंवा मोबाईल नेटवर्कशी कनेक्ट होते. हे डिव्हाइस संबंधित वाहनाचे आणि प्रवाशाचे अचूक ठिकाण (Live Location) ट्रॅक करते आणि कंट्रोल रूमला ‘अलर्ट सिग्नल’ पाठवते.

संदेश आणि संपर्क (Alerts):

बटन दाबल्यानंतर काही सेकंदातच कंट्रोल रूमला आणि पोलिसांना (११२) लोकेशनसह “मदतीची गरज आहे” असा संदेश जातो. काही अद्ययावत सिस्टीममध्ये कंट्रोल रूमला आपोआप कॉल लागतो, ज्यामुळे अधिकारी वाहनातील संभाषण ऐकू शकतात.

त्वरित कारवाई (Action):

सिग्नल मिळताच कंट्रोल रूममधील अधिकारी लोकेशन व्हेरीफाय करतात. त्यानंतर तात्काळ जवळच्या पोलीस स्टेशनला किंवा गस्तीवरील वाहनाला (Patrol Vehicle) सूचना दिली जाते आणि काही मिनिटांत पोलीस घटनास्थळी पोहोचतात.

पॅनिक बटनचे विविध प्रकार:

प्रकार | कुठे आढळते?

वाहन पॅनिक बटन  बस, टॅक्सी, कॅब  ट्रान्सपोर्ट कंट्रोल रूम आणि पोलिसांना अलर्ट पाठवते. 

मोबाईल पॅनिक बटन स्मार्टफोन  ११२ डायल करते किंवा नातेवाईकांना लोकेशन पाठवते. 

मेडिकल अलर्ट  वृद्ध व्यक्तींसाठी | गळ्यात/हातात घालता येते, रुग्णवाहिकेला अलर्ट जातो. 

 बँक/सुरक्षा  बँका, दुकाने 

गुपचूप दाबले जाते, जेणेकरून पोलिसांना चोरीची माहिती मिळते. 

नागरिकांसाठी आवाहन:

पॅनिक बटन हे जीवरक्षक उपकरण आहे. त्याचा वापर केवळ अत्यंत आणीबाणीच्या (जीवघेणा प्रसंग, अपघात, लैंगिक छळ किंवा हल्ला) परिस्थितीतच करावा. गंमत म्हणून किंवा विनाकारण वापर केल्यास कायदेशीर कारवाई होऊ शकते, असे आवाहन प्रशासनातर्फे करण्यात आले आहे.